Home Vereniging Activiteiten Natuurgebieden Natuur Fotoalbum

  • Vlinder op bloem
  • Grassen
  • Tijgerspin in De Goren
  • Kuiken Nijlgans aan Kinderdijk - Nederland
  • Groene kikker in Lekkerkerkse Polder - Nederland
De letterzetter


terug naar Natuur - Flauna & Flora


Requiem voor de fijnspar?

In de Zuiderkempen gaat het niet zo goed met enkele sparrensoorten. Dorre sparrenbossen of rosse exemplaren in privétuinen zijn alom tegenwoordig. Vaak gaat het om aanplantingen van kerstbomen uit de jaren ’80. Je denkt onmiddellijk aan de extreme droogte van 2018 en dat is niet geheel naast de kwestie. Sparren en coniferen verzwakken door de droogte en worden nadien genadeloos aangetast door een minuscule boomkever, de letterzetter. Na 2 à 3 jaar kan een volledig sparrenbosje aangetast en afgestorven zijn. In het Bergbos in Heist-op-den-Berg werden alle sparren in slechts 2 jaar bruin en daarmee is een derde van het bosbestand afgestorven.

Letterzetter Ips typographus behoort tot de familie van de schorskevers (Scolytidae). Deze donkerbruine boekdrukkever is 40 tot 55 mm klein en komt van nature voor in geheel Europa. De letterzetter tast vooral fijnsparren (Picea) aan, maar komt ook voor op douglas (Pseudotsuga) en lork (Larix). Er worden jaarlijks twee à drie generaties geboren tussen april en oktober. Lange warme zomers, zoals in 2018, zorgen met 3 generaties per jaar voor een snelle opmars en verspreiding van de soort.

De opmars van deze kleine kever is dus een rechtstreeks gevolg van de lange droge zomerperiodes die ons land de laatste jaren kent. Na enkele droge jaren verzwakken onze bomen en worden zij een gemakkelijk slachtoffer voor de letterzetter die doorgaans geen gezonde of jonge bomen aantast. De aanwezigheid van de letterzetter staat en valt dus met de klimatologische omstandigheden.

Mannelijke kevers gaan op zoek naar een geschikt stukje schors en boren zich een weg naar binnen waar ze een paringskamer maken. Vrouwtjes worden gelokt door een chemische stof, die door het mannetje wordt verspreid. Na de paring beginnen de vrouwtjes de schors van de door droogte verzwakte sparren te mineren. Over een lengte van ca. 15 cm zetten zij tientallen eitjes af. Afhankelijk van de temperatuur verschijnen de eerste pootloze witte larven na één à twee weken. Zij knagen op hun beurt nieuwe gangen, horizontaal op de moedergang. Na het verpoppen zoeken ze een weg naar buiten om naar de volgende boom te vliegen. Letterzetters zijn geen al te goede vliegers en tasten dus enkel bomen in de nabije omgeving aan.

De gemineerde schors laat uiteindelijk los en door de herkenbare gangenstructuur weet de boseigenaar onmiddellijk hoe laat het is. De structuur lijkt enigszins op de regels van een boek. Aangetaste fijnsparren gaan onherroepelijk dood. De boom kleurt oranje bruin vanaf de top om uiteindelijk volledig af te sterven.

Letterzetters zijn niet in staat om grote afstanden te migreren en verdwijnen doorgaans samen met het gesneuvelde sparrenbestand. Aangetaste bomen dienen te worden geveld, afgevoerd en vernietigd. Betekent dit nu het einde van onze naaldbomen? De letterzetter spaart jonge en gezonde bomen en zal dus finaal voor een flinke verjonging van het bos zorgen. Het wegvallen van grote groepen sparren zorgt voor licht op de bosbodem, waardoor tal van andere soorten een kans krijgen. Er komt dus een verschuiving in de biodiversiteit van het bosbestand. De keverlarven zijn voedsel voor zwarte en bonte spechten.


© Natuurpunt Heist-op-den-Berg   -